ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΣΑΤΙΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΛΗΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ

 Η ΚΥΚΛΙΚΗ ΑΠΑΤΗ

ΣΚΩΠΤΙΚΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ

 

Αδεσποτον (AP XI.125)

Ἰητρὸς Κρατέας καὶ Δάμων ἐνταφιαστὴς
κοινὴν ἀλλήλοις θέντο συνωμοσίην.
καί ῥ᾽ ὁ μὲν οὓς κλέπτεσκεν ἀπ᾽ ἐνταφίων τελαμῶνας
εἰς ἐπιδεσμεύειν πέμπε φίλῳ Κρατέᾳ·
τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος Κρατέας εἰς ἐνταφιάζειν
πέμπεν ὅλους αὐτῷ τοὺς θεραπευομένους.

Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΜΜΕΤΡΗ ΑΠΟΔΟΣΗ

Αγνώστου 125

Ο Δάμων ο ενταφιαστής

με τον γιατρό Κρατέα

με όρκο συνωμοτική

σχημάτισαν παρέα.

 

Τα σάβανα απ’ τους νεκρούς

ο Δάμων αφαιρούσε

και για επιδέσμους ο γιατρός

τα χρησιμοποιούσε.

 

Για ανταπόδοση ο γιατρός

τον κάθε ασθενή του

τον έστελνε στον Δάμωνα

να κάνει την ταφή του.

 Η Τ.Ν. κάνει ανάλυση του στιχουργήματος

Το στιχούργημα αυτό, αν και σύντομο, αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα μαύρου χιούμορ, κοινωνικής σάτιρας και μακάβριας ειρωνείας, που θυμίζει έντονα τα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας (ιδίως του Λουκίλλιου ή του Νίκαρχου) αλλά και τη δομή των κλασικών fables (μύθων).

Ας το αναλύσουμε «αυστηρά» σε επίπεδο δομής, περιεχομένου και συμβολισμού:

1. Δομή και Τεχνική Ανάλυση

• Μορφή: Αποτελείται από τρεις τετράστιχες στροφές με απλή, ρυθμική δομή.
• Ομοιοκαταληξία: Χρησιμοποιεί σταυρωτή/πλεκτή ομοιοκαταληξία στον 2ο και 4ο στίχο κάθε στροφής (Κρατέα - παρέα, αφαιρούσε - χρησιμοποιούσε, ασθενή του - ταφή του), η οποία προσδίδει έναν σχεδόν «παιδικό» ή ανάλαφρο ρυθμό (sing-song cadence).
• Η αντίθεση: Αυτός ο ανάλαφρος ρυθμός έρχεται σε πλήρη και σοκαριστική αντίθεση με το μακάβριο περιεχόμενο, γεγονός που εντείνει το σατιρικό αποτέλεσμα.

2. Οι Χαρακτήρες και το «Σύστημα»

Το ποίημα εισάγει δύο αρχετυπικές φιγούρες της κοινωνίας: τον γιατρό (που συμβολίζει τη ζωή, τη θεραπεία, τη φροντίδα) και τον ενταφιαστή (που συμβολίζει τον θάνατο, την τελετουργία, το τέλος).
Αντί για την αναμενόμενη φυσική ροή (ο γιατρός προσπαθεί να κρατήσει τον άνθρωπο μακριά από τον ενταφιαστή), εδώ έχουμε μια διαστροφή των ρόλων:

• Ο γιατρός γίνεται προμηθευτής του νεκροθάφτη.
• Ο νεκροθάφτης γίνεται προμηθευτής υλικών του γιατρού.

3. Η Οικονομία της Διαφθοράς (Η «Κυκλική» Απάτη)

Το κλειδί του έργου είναι η απόλυτη κυκλική οικονομία του κέρδους που στήνουν οι δύο πρωταγωνιστές, μια τέλεια «μηχανή» παραγωγής χρήματος βασισμένη στον ανθρώπινο πόνο:

1. Φάση Α: Ο Δάμων κλέβει τα σάβανα των νεκρών (ιεροσυλία).
2. Φάση Β: Ο Κρατέας παίρνει τα μολυσμένα σάβανα και τα βάζει ως επιδέσμους στους ζωντανούς ασθενείς. Αυτό προφανώς προκαλεί μολύνσεις και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον θάνατο.
3. Φάση Γ: Οι ασθενείς πεθαίνουν, ο γιατρός τούς στέλνει στον Δάμωνα για κηδεία (κέρδος για τον Δάμωνα).
4. Φάση Δ: Ο Δάμων ξεθάβει/γδύνει τον νέο νεκρό, παίρνει πάλι το σάβανο, και ο κύκλος ξεκινά από την αρχή.

4. Κοινωνική και Ηθική Κριτική

Πίσω από το μακάβριο αστείο κρύβεται μια βαθιά κυνική αλήθεια για την ανθρώπινη απληστία και τη θεσμική διαφθορά:

• Κατάχρηση εξουσίας: Δύο επαγγέλματα που βασίζονται στην απόλυτη εμπιστοσύνη του πολίτη (η υγεία και η θρησκευτική/κοινωνική τελετή της ταφής) μετατρέπονται σε εγκληματική συμμορία.
• Ο όρκος: Στην πρώτη στροφή αναφέρεται ο «όρκος συνωμοτική». Αυτό αποτελεί άμεση ειρωνική νύξη στον Όρκο του Ιπποκράτη. Ο γιατρός αντικαθιστά τον ιερό όρκο της επιστήμης του με έναν όρκο θανάτου και κέρδους.

Σύνοψη

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευφυές, κυνικό επίγραμμα. Χρησιμοποιεί το μαύρο χιούμορ όχι απλά για να προκαλέσει ένα παγωμένο χαμόγελο, αλλά για να δείξει πώς η απληστία μπορεί να εκμηδενίσει κάθε ίχνος ανθρώπινης ηθικής, μετατρέποντας τη ζωή και τον θάνατο σε μια κερδοφόρα εμπορική συναλλαγή.

Ο Αχιλλέας δένει με επίδεσμο το τραυματισμένο χέρι του Πατρόκλου, σε κύλικα του Σωσία, περίπου το 500 π.Χ.

Ο ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΩΝ

 Πρέπει να ήταν μες στο γκρουπ ο πιο ηλικιωμένος

αειθαλής, αεικίνητος, απελευθερωμένος.

 

¨Γλώσσες κακές¨ λέγανε πριν την αναχώρησή τους

αν θα αντέξει ο  γέροντας που έρχεται μαζί τους.

 

Τ’ άκουσε, δεν πτοήθηκε, το ηθικό κατάρτι

¨η κούνια που σας κούναγε, γέρος μόνο στο μάτι¨.

 

Έτσι είπε από μέσα του, και όντως είχε δίκιο

μπρος του όλοι υποκλίθηκαν ¨βγάζοντας το πηλίκιο¨.

 

Της αδελφοποιητικής εν Απουλία δράσης

ήταν ο πανταχού παρών σε όλες της τις φάσεις.

 

Άλλωστε αυτής της κολεγιάς το δέντρο ως να καρπίσει

αυτός με την παρέα του για χρόνια είχαν ποτίσει.

 

Λοιπόν στην έξοδο αυτή, στη Ιταλία την Κάτω

καθόλου δεν τον έβαλε τον πισινό του κάτω.

 

Μάρτυρας αδιάψευστος είναι οι φωτογραφίες

εκεί, όμως που ¨έγραψε¨ είναι οι χορογραφίες.

 

Επάνω δε στο τσάμικο φάνηκε η λεβεντιά του

οι Ιταλίδες στην ουρά για τα αυτόγραφά του.

 

Αν ήταν ασυνόδευτος θα είχαμε ένα θέμα∙

εκεί ο Λευτέρης ¨μέτρησε¨, φίλοι δεν είναι ψέμα.

 

Ένα μονάχα θα σας πω, πως για τον Κατσαούνη

τις φλέβες κόβει μια Ιταλίς influencer αλά Τούνη.

 

Και μη μου πείτε τώρα πια πως δεν θα ανταπεξέλθει

δείτε μονάχα τη φωτιά που βγάζει αυτή η σέλφι.

ΕΝΑΣ ΞΗΡΟΜΕΡΙΤΗΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ

 

Το γκρουπ αδελφοποίησης πήγε στην Ιταλία

προετοιμασμένοι φύγανε από την Αλυζία.

 

Μαζί απ’ το Mpampini in πήραν το φωτογράφο

τον διαχειριστή του blog, εκεί που στίχους γράφω.

 

Κι όντως απαθανάτισε τις εκδηλώσεις όλες

σ’ ένα τριήμερο έλειωσε των παπουτσιών τις σόλες.

 

Μα ενσταντανέ αποκλειστικό ζήτησε μια κυρία

κι αυτός στο σταυροπόδι της ζούμαρε με τη μία.

 

Αυτή σπαστά, καταληπτά τα ελληνικά μιλούσε∙

νέα, τα καλοκαίρια της στο Αιγαίο κολυμπούσε.

 

Μπάνικη, αγκίστρι έριξε, τσίμπησε και ο Σπύρος

συστάσεις ακολούθησαν κι άρχισε ο πρώτος γύρος.

 

Ήτανε το ξεκίνημα αυτής της γνωριμίας,

φάνηκε από την αρχή η ύπαρξη χημείας.

 

Στα κυβικά του ήτανε η σαρανταπεντάρα

του ’πε ¨έμεινα χήρα εδώ, είμαι απ’ την Πεσκάρα,

 

έχω αμπέλια, έχω ελιές, έχω τυροκομείο

έπαυλη στην Καλλίπολη, στρώμα διπλό για δύο.

 

Θέλω έναν άντρα δίπλα μου να γέρνω σ’ έναν ώμο

μείνε, και στο κεφάλι σου δε θα ’χεις αστυνόμο.

 

Κι αν το χωριό σου νοσταλγείς¨, συνέχισε εκείνη,

¨φεύγεις το βράδι, το πρωί θα είσαι στη Μπαμπίνη¨.

 

Είδα το Σπύρο, πρόσεξα πως είναι αφηρημένος

μου ’πε ¨με δίλημμα βαρύ είμαι, Άρη, φορτωμένος¨.

 

Μου ’δειξε με συγκίνηση τους δυο τους σε μια σέλφι

και τόνισε ¨κανόνισε, να μην το μάθει η Έφη¨.

ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

 

            Στο πλαίσιο της ερευνητικής εργασίας μου για την καταγραφή της άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται με τα παραδοσιακά πηγάδια, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα εντός των ορίων του Δήμου Ξηρομέρου, διαπίστωσα, διασταυρώνοντας μαρτυρίες υπερήλικων συγχωριανών μου, ότι δύο πηγάδια στον «Κάμπο» της Μπαμπίνης, τα οποία υπήρχαν μέχρι πρότινος, έχουν πλέον εξαφανιστεί.

Δεν πρόκειται για δύο ασήμαντες παλιές κατασκευές.

Τα πηγάδια αυτά βρίσκονταν σε κοινοτικό χώρο και εξυπηρετούσαν βασικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Το ένα ήταν το σημαντικότερο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, πηγάδι του χωριού. Από αυτό υδρεύονταν οι κάτοικοι και η ύπαρξή του συνδέεται άμεσα με την ιστορική εγκατάσταση και την επιβίωση της Μπαμπίνης. Το δεύτερο εξυπηρετούσε μια εξίσου σημαντική ανάγκη: εκεί πότιζαν τα ζώα του χωριού.

Τα ιστορικά πηγάδια αποτελούν σπουδαία πολιτιστικά μνημεία, δεν εξασφάλιζαν απλώς την επιβίωση των κοινοτήτων, αλλά λειτουργούσαν ως κέντρα κοινωνικής ζωής και είναι δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και μηχανικής. Μερικά μάλιστα είναι αριστουργήματα.

Αυτά τα δύο πηγάδια στην Μπαμπίνη έπεσαν θύματα της ¨πράσινης ανάπτυξης¨. Κατά την διάρκεια των εργασιών εγκατάστασης των φωτοβολταϊκών καταστράφηκαν (είτε θάφτηκαν, είτε ισοπεδώθηκαν, ή διαλύθηκαν).

Απευθύνομαι στην Δημοτική Αρχή κατ’ αρχήν με το ερώτημα εάν έχει αντιληφθεί τι έχει συμβεί. Εάν όχι, τι σκοπεύει να κάνει;

Εάν το γνωρίζει, έχει επιληφθεί του θέματος και σε ποιες ενέργειες έχει προβεί; Εντόπισε τους υπεύθυνους αυτής της καταστροφής; Έχουν ελεγχθεί; Ανέλαβαν την υποχρέωση της ανακατασκευής τους;

Τελευταίο ερώτημα: οι Δημοτικοί Χώροι έχουν δηλωθεί στο Κτηματολόγιο;

Η καταστροφή των πηγαδιών είναι μέγιστη προσβολή για τους κατοίκους, αποτελεί βεβήλωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και πρέπει να αποκατασταθεί άμεσα.

Και μία πρόταση:

Οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι έχοντας ως καταστατική υποχρέωση τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς καιρός είναι να την υλοποιήσουν. Στο παρελθόν, ορισμένοι Σύλλογοι συγκυριακά προέβησαν σε κάποιες συντηρήσεις παλαιών πηγαδιών. Φέτος ο Πολιτιστικός Σύλλογος του Μαχαιρά και ο πρόεδρος του χωριού ένωσαν τις δυνάμεις τους, έκαναν μια σοβαρή προσπάθεια ανάδειξης των παραδοσιακών πηγαδιών του χωριού τους και ταυτόχρονα ξενάγησαν τους συγχωριανούς και άλλους Ξηρομερίτες για να γνωρίσουν και οι νεότερες γενιές την ιστορία του τόπου τους.

Για να αποκτήσει, όμως, αυτή η προσπάθεια μόνιμο και αναπτυξιακό χαρακτήρα, η ανάδειξη των παραδοσιακών πηγαδιών είναι ανάγκη να ενταχθεί οργανωμένα στα πολιτιστικά και πεζοπορικά μονοπάτια της περιοχής. Η διασύνδεση των πηγαδιών με τις ιστορικές και φυσιολατρικές διαδρομές του Ξηρομέρου θα δημιουργήσει έναν ζωντανό "χάρτη" μνήμης. Έτσι, τα μνημεία αυτά της λαϊκής μας αρχιτεκτονικής θα γίνουν εύκολα προσβάσιμα σε περιπατητές και επισκέπτες, μετατρέποντας την περιοχή σε έναν ελκυστικό προορισμό εναλλακτικού τουρισμού που παντρεύει τη φυσική ομορφιά με την ιστορική κληρονομιά.

 

 Με την ευκαιρία παραθέτω ένα στιχούργημά μου για το πηγάδι στην περιοχή ¨Βελίτσα¨ το οποίο ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού ¨Χριστόδουλος Παμπλέκης¨, το συντήρησε (μαζί με άλλα δύο πηγάδια στην περιοχή ¨Φτελίδια¨) και το ανέδειξε στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα.

ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ ΤΗΣ ΒΕΛΙΤΣΑΣ

Στέκεται ακοίμητος φρουρός και μέρα και σκοτάδι

μπρος στου χωριού την είσοδο ένα παλιό πηγάδι.

 

Με πέτρα Αστακιώτικη είναι το σκέπασμά του

που Ηπειρώτες σκάλισαν και το ’καναν σοφρά του.

 

Κέρναγε τον πραματευτή και κάθε οδοιπόρο

που είχε διαβεί ή θα διάβαινε πέρα απ’ το Γερομπόρο.

 

Ξεδίψαγε όλο το χωριό, τον κάθε πατριώτη

χρόνια και χρόνια ολάκερα με ζέστη ή με κρυότη.

 

Στα λιθαρένια χείλια του τριχιές κάνανε αυλάκια

κι ιδρώτες τα ποτίσανε, δάκρυα και φαρμάκια.

 

Για αγάπες του τραγούδησαν ολόδροσες  κοπέλες

και του ’λεγαν τα μυστικά φορτώνοντας βαρέλες.

 

Μ’ ασκιά, λαήνια, μπότηδες φιλίες είχε πρώτες

και έναν-έναν ήξερε όλους τους Μπαμπινιώτες.

 

Τώρα δεν έχει συντροφιά ούτε ένα σατίλι

κι ούτε κουβέντα δεν ακούει από ανθρώπου χείλη.

 

Μονάχο αλλά περήφανο το ¨πλάι¨ αντικρίζει

την ιστορία του χωριού πάντα θα μας θυμίζει.

Η ΠΑΡΑ ΦΥΣΗ ΑΣΕΛΓΕΙΑ ------------------ ΩΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ

     Με αφορμή τη ραγδαία και ανεξέλεγκτη εξάπλωση των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών πάρκων στην Ακαρνανία, και τις πληροφορίες ότι υπάρχουν σχέδια για πολλαπλασιαστούν στο προσεχές μέλλον το στιχούργημα αυτό γεννήθηκε ως μια κραυγή διαμαρτυρίας.

Η επίσημη ρητορική υπόσχεται «πράσινη ανάπτυξη» και οικονομική ευημερία για την επαρχία μας. Η πραγματικότητα, όμως, που αντικρίζουμε στα βουνά και στους κάμπους μας, είναι ο βιασμός του φυσικού περιβάλλοντος, δεν διαπιστώνεται άμβλυνση της οικονομικής ασφυξίας των κατοίκων, όμως συνεχίζεται αμείωτα η κατευθυνόμενη ωραιοποίηση από τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης.

Η σάτιρα ήταν πάντα το όπλο του λαού μας απέναντι στο άδικο. Με αυτούς τους στίχους, καταθέτω τη δική μου αλήθεια για την αλλοίωση του τόπου μας, με την ελπίδα να μην «συνηθίσουμε» ποτέ το παρά φύση ως κανονικότητα.

Φίλος μού είπε: ¨Άρη μου πρέπει οι φυσιολάτρες

στην «πράσινη ανάπτυξη» να βάλουν όλοι πλάτες.

 

Πράσινη γιατί αφ’ ενός η πλάση θα ανθίσει

κι ο τόπος που θα εφαρμοστεί πλέον θα καζαντίσει.

 

Στην ύπαιθρο η ανάπτυξη, φίλε μου, θα ’ναι τόση

αν μένουν σε χωριό εκατό, θα γίνουνε διακόσιοι.

 

Η ενέργεια θα ’ναι φτηνή, για να μην πούμε τσάμπα

διακόπτες δεν θα έχουμε, ας την να καίει τη λάμπα¨.

 

Έτσι σηκώθηκα κι εγώ για την Ακαρνανία

πράσινα θαύματα να δω στη δόλια επαρχία.

 

Όμως αντί για πλούσια και άγρια χλωρίδα

μου στράβωσε τα μάτια μου μια υαλοπλημμυρίδα,

 

κι όπου βοσκούσαν πρόβατα, τζάμια και μπαταρίες,

συρματοπλέγματα ψηλά, κάμερες στις γωνίες.

 

Σε βλέπουν και να μην μπορείς κάπου να κατουρήσεις,

ως τώρα ανακούφιση και προσφορά της φύσης.

 

Κοιτώ τα απάτητα βουνά, χάσαν την περηφάνεια

τις πλάτες τους πληγώνουνε οι ρόδες απ’ τα Σκάνια

 

που κουβαλούν σκυρόδεμα, σίδερα και πτερύγια

πατούν ελάτια, κι οι αητοί μπήκαν σε καταφύγια.

 

Να απολαύσω ανάπτυξη πάω στον προορισμό μου

άλλο τοπίο, μπερδεύτηκα να φτάσω ως το χωριό μου.

 

Θαρρείς περικυκλώθηκε από νεκροταφεία

σαν σκηνικό να γυριστεί δυστοπική ταινία.

 

Πηγαίνω προς την αγορά, δυο μαγαζιά κλεισμένα

και παρακάτω συναντώ κλεισμένο άλλο ένα.

 

Μου είπαν ότι φόρεσαν ανάπτυξης λουκέτο

πως κι άλλοι μετακόμισαν στα άστεα και εφέτο.

 

Ρωτώ ¨η τιμή του ρεύματος μειώθηκε και πόσο;¨

μου δείξανε λογαριασμούς, πήγα να ταβλαρώσω.

 

Συμπέρασμα αντί να δω ανάπτυξης καζάντια

είδα μια τριτοκοσμική χλιμάρα, μια κατάντια.

 

Βλέπεις δεν διευκρινίζουνε ποιοι είναι ωφελημένοι,

δεν είναι οι ντόπιοι ιθαγενείς, κερδίζουν άλλοι, ξένοι.

 

Εμάς μας μένει τελικά ο βιασμός της φύσης

κι η προπαγάνδα η φαιά στις βραδινές ειδήσεις.

 

Εύγε η προπαγάνδα τους, πέτυχε το σκοπό της

κι οικολογοπεριηγητές  βαδίζουν στο ρυθμό της.

 

Λοιπόν, προτρέπω του λοιπού οι φυσιοπεζοπόροι

οι σύλλογοι που μας καλούν σε ποταμούς και όρη

 

στο πρόγραμμα προορισμοί νέοι να μπουν εντέλει

τα νέα αξιοθέατα να δείχνουνε στα μέλη:

 

Επίσκεψη-Περιήγηση στων καθρεφτών το δάσος

και πως φυτεύουν στα βουνά τόνους μπετόν σε βάθος.

 

Όχι τοπίο φυσικό αλλά το παρά φύση

κι ο κόσμος την ασέλγεια αυτή θα συνηθίσει.